Fysieke fixatie

Soms worden bij oudere personen materialen gebruikt die de bewegingsvrijheid beperken (fysieke fixatie), zoals een voorzettafel, met de bedoeling om vallen te voorkomen. Uit onderzoek blijkt dat deze maatregelen vaak niet helpen en zelfs extra risico’s kunnen meebrengen, zowel voor de veiligheid als voor het comfort en welzijn.

Daarom is het belangrijk om hier regelmatig bij stil te staan en steeds zorgvuldig mee om te gaan. Waar mogelijk wordt beter gekozen voor veiligere oplossingen die de oudere toelaten om vrij te bewegen en tegelijk beschermt en comfortabel doet voelen.

Evalueren

Wanneer men kijkt naar het gebruik van fysieke fixatie, is het belangrijk om eerst na te gaan welke materialen men gebruikt en waarom. Daarbij let men onder andere op:

Of fixatie wordt ingezet om vallen te voorkomen, of voor andere redenen, zoals het veilig uitvoeren van bijvoorbeeld een behandeling.
Of ze correct, veilig en slechts tijdelijk wordt toegepast.
Wat de invloed is op het comfort, de bewegingsvrijheid en het mentaal en sociaal welbevinden van de oudere.
Of er geen nadelige effecten zijn op de bloeddoorstroming of andere vitale functies.

Behandelen/interventies

Het gebruik van fysieke fixatie om vallen te voorkomen wordt afgeraden en mag enkel als laatste redmiddel worden overwogen. Alleen wanneer de veiligheid van de oudere persoon of van anderen op geen enkele andere manier kan worden gegarandeerd, of wanneer in een levensbedreigende situatie een behandeling anders niet veilig kan verlopen, kan tijdelijke fixatie als minst ingrijpende oplossing worden gebruikt.

Als fixatie toch noodzakelijk is, wordt altijd gekozen voor de veiligste en minst beperkende maatregel. Deze moet correct en veilig worden toegepast en slechts zo kort mogelijk gebruikt worden.

Tegelijk is extra toezicht essentieel. Vitale functies worden regelmatig gecontroleerd en er wordt maximaal aandacht besteed aan het lichamelijk comfort, het emotioneel welzijn en het gevoel van veiligheid van de oudere persoon.

Een goede registratie in het patiënt- of bewonersdossier is essentieel. Zo blijft het gebruik van fixatie duidelijk, transparant en opvolgbaar voor iedereen die bij de zorg betrokken is.

Daarnaast kunnen organisatorische afspraken, zoals een beleid dat inzet op zo weinig mogelijk fixatie (fixatiearme zorg), helpen om het aantal personen dat hiermee te maken krijgt tot het absolute minimum te herleiden.

Er bestaan bovendien veilige alternatieven voor fysieke fixatie. Deze, zoals beschreven in de alternatievenbundel van VILANS, ondersteunen zorgverleners bij het zoeken naar betere oplossingen. Het is belangrijk om deze alternatieven regelmatig te evalueren en af te stemmen op de persoonlijke situatie en behoeften van de bewoner.

Opvolgen

Bij het gebruik van fixatie is het heel belangrijk om de oudere persoon te ondersteunen bij de meest gepaste oplossing.

Zorgverleners zorgen ervoor dat alle maatregelen correct worden uitgevoerd en bespreken samen, in een multidisciplinair team en met betrokkenheid van oudere en familie, of andere oplossingen mogelijk zijn.

Voldoende opvolging is essentieel waarbij wordt gezorgd voor een tijdige afbouw van fixatie. Vervolgafspraken en indien nodig doorverwijzing naar een collega met extra expertise zorgen ervoor dat de veiligheid, het comfort en het welzijn van de oudere persoon voortdurend worden bewaart.