Vlaanderen zet grote stap vooruit: méér dan 50% minder vallers bij 65-plussers dankzij nieuw valpreventieprogramma

Eén val kan het leven van een 65-plusser ingrijpend veranderen. Ongeveer één op de drie thuiswonende 65-plussers valt jaarlijks. En wie één keer valt, loopt dubbel zoveel kans om opnieuw te vallen. Valpartijen bij 65-plussers leiden vaak tot ernstige gevolgen zoals breuken, ziekenhuisopnames, verlies van zelfstandigheid en een vroegtijdig verhuis naar een woonzorgcentrum. Ze vormen zelfs de tweede belangrijkste doodsoorzaak door onopzettelijk letsel in deze leeftijdsgroep en brengen hoge maatschappelijke kosten met zich mee.

In deze context zet Vlaanderen vandaag een grote stap vooruit in de strijd tegen valpartijen. Binnen een doctoraatsonderzoek van Sara Vandervelde aan KU Leuven ontwikkelde het Expertisecentrum Val- en fractuurpreventie Vlaanderen een nieuw valpreventieprogramma: BE-EMPOWERed. Het programma werd eveneens uitgebreid en succesvol getest in vier eerstelijnszones.

Van risico naar regie: 7 weken actief werken aan het valrisico

Centraal in het BE-EMPOWERed-programma staat een 7 weken durend groepsprogramma voor 65-plussers. Elke sessie focust op een specifieke valrisicofactor – van medicatie en zichtproblemen tot problemen met evenwicht, mobiliteit en woonomgeving. Onder begeleiding van een deskundige groepsleider krijgen deelnemers concrete handvatten om zelf hun risico op vallen aan te pakken. Ook het bespreekbaar maken van valproblematiek – bijvoorbeeld met de familie, de huisarts of de verpleegkundige – is een belangrijk onderdeel van het traject.

“Het programma gaat niet alleen over oefeningen rond spierkracht en evenwicht, maar vooral over empowerment,” zegt Sara Vandervelde. “We zien dat deelnemers bewuster worden van hun eigen situatie, durven praten over hun valprobleem én daadwerkelijk in actie schieten.”

Resultaten die spreken

De eerste resultaten van het BE-EMPOWERed-programma zijn ronduit veelbelovend. In totaal namen 188 oudere personen deel aan 19 groepsreeksen verspreid over vier eerstelijnszones in Vlaanderen (Brugge, ZORA, Schelde en Leie en Dender-Zuid). Het resultaat? Een indrukwekkende daling van het aantal vallers met meer dan 50%. Waar vóór deelname aan het programma nog 49% van de deelnemers in het voorbije jaar gevallen was, daalde dat cijfer 12 maanden na afloop tot slechts 21%.

Deelnemers rapporteerden verbeteringen op meerdere vlakken: fysieke kracht, evenwicht, mobiliteit én zelfvertrouwen. “Ik heb er écht meer zelfvertrouwen door gekregen,” getuigt een deelnemer. “Vroeger deed ik dingen zonder nadenken, nu ben ik me veel bewuster van wat ik doe – thuis en onderweg”.

Volgens Dany Dewitte, coördinator van Eerstelijnszone Dender-Zuid, schuilt de kracht in de groepsaanpak: “Door dit te doen, hebben we bewezen dat een groepsprogramma – dus dingen samen doen, veel krachtiger is.”

Samen sterker

Deelnemers voelen zich gesteund, erkend en verbonden. Dat groepsgevoel maakt het verschil. “Mensen voelen zich sterker als ze merken: ik ben niet alleen,” klinkt het bij de organisatoren. Bovendien helpt het programma deelnemers om hun zorgen ook met zorgverleners en familie te delen – een cruciale stap om toekomstige valpartijen te voorkomen.

Valpreventie blijft lokaal leven

De vier eerstelijnszones zetten hun schouders onder het programma en blijven het ook na het onderzoek verder aanbieden. Minister van Welzijn, Armoedebestrijding, Cultuur en Gelijke Kansen Caroline Gennez: “Om valpreventie ingang te doen vinden bij oudere personen zijn lokale initiatieven, dichtbij de mensen, ontzettend belangrijk.”

Wetenschappelijke onderbouwing

Promotor prof. dr. Koen Milisen, voorzitter van het Expertisecentrum Val- en fractuurpreventie Vlaanderen, onderstreept het belang van de resultaten: “Bevestiging in vervolgonderzoek is uiteraard nodig. Maar de wetenschappelijke evidentie is sterk: valpreventie levert gezondheidswinst op zowel op fysiek als mentaal vlak, helpt oudere personen langer zelfstandig thuis wonen én verlaagt de maatschappelijke kosten.”

Een bekroond doctoraat: Sara Vandervelde ontvangt Magda Dierendonckprijs én verdedigt succesvol haar doctoraat

Op 23 juni 2025 werd Sara Vandervelde, doctoraatsstudent aan het Academisch Centrum voor Verpleeg- en Vroedkunde (KU Leuven) en het Expertisecentrum Val- en fractuurpreventie Vlaanderen, uitgeroepen tot eerste laureaat van de Magda Dierendonckprijs 2024 (UZ Gent). Ze ontvangt deze prestigieuze prijs, ter waarde van €10.000, voor haar doctoraatsonderzoek BE-EMPOWERed, waarin ze de implementatie en effectiviteit van een multifactoriële valpreventie interventie bij thuiswonende ouderen bestudeert.

De jury prees haar werk voor de sterke methodologische aanpak, de maatschappelijke relevantie en de concrete impact in de praktijk. Het prijzengeld zal geïnvesteerd worden in verder onderzoek rond valpreventie bij ouderen.

Een dag later, op 24 juni 2025, verdedigde Sara Vandervelde met succes haar doctoraat "BE-EMPOWERed: Een Belgische studie ter bevordering van de implementatie en effectiviteit van een multifactoriële valpreventie interventie bij thuiswonende oudere personen".

Onder begeleiding van promotor prof. dr. Koen Milisen en co-promotoren prof. dr. Bernadette Dierckx de Casterlé, prof. dr. Ellen Vlaeyen en prof. dr. Johan Flamaing, ontwikkelde en evalueerde ze het BE-EMPOWERed-programma. Hierbij werd gebruikgemaakt van onderbouwde implementatiekaders zoals Intervention Mapping, en werd een multidisciplinair expertenteam en 4 Eerstelijnzones nauw betrokken bij het onderzoeksproces.

De verdediging markeerde het sluitstuk van een intensief traject waarin wetenschap, praktijk en maatschappelijke impact hand in hand gingen.

Met deze prijs en succesvolle verdediging zet dr. Sara Vandervelde het belang van de implementatie van valpreventie en praktijkgericht verpleegkundig onderzoek krachtig op de kaart.