Valpreventie met virtual reality: een innovatieve trainingsmethode

Het artikel van Saragih et al. betreft een recente literatuurstudie uit 2025, gepubliceerd in het Journal of Nursing Scholarship. De auteurs onderzochten in welke mate interventies met virtual reality (VR) kunnen bijdragen aan het verminderen van de bezorgdheid om te vallen, het verbeteren van de balans en het versterken van de houdingscontrole bij oudere personen. In totaal werden 17 studies geïncludeerd, met een totaal van 988 deelnemende oudere personen. De resultaten van deze studie bieden interessante inzichten en worden besproken in onderstaande samenvatting.

Inleiding 

Valpreventie bij oudere personen blijft een belangrijke uitdaging in de zorg. Een val kan immers niet alleen leiden tot fysieke letsels, maar ook tot bezorgdheid om te vallen, minder zelfvertrouwen en een grotere zorgafhankelijkheid. Bovendien vergroot een val vaak het risico op nieuwe valpartijen, doordat evenwicht, spierkracht en coördinatie achteruitgaan.

Klassieke trainingen, zoals balans- en krachttraining, spelen hierin een belangrijke rol, maar sluiten niet altijd goed aan bij de complexiteit van het dagelijks leven. Ze besteden vaak beperkt aandacht aan cognitieve processen zoals aandacht en besluitvorming, terwijl deze cruciaal zijn voor veilig bewegen. Daarnaast kan de motivatie om blijvend deze trainingen uit te voeren afnemen. Daarom wordt steeds vaker gekeken naar een innovatieve en meer praktijkgerichte aanpak. Technologie speelt daarbij een groeiende rol en virtual reality (VR) wordt steeds vaker onderzocht als hulpmiddel binnen valpreventie.

Virtual reality: een nieuwe aanpak voor valpreventie?

VR maakt het mogelijk om realistische, interactieve en uitdagende trainingssituaties te creëren die beter aansluiten bij dagelijkse activiteiten van een oudere persoon. Hierdoor kunnen oudere personen dagelijkse situaties op een veilige en gecontroleerde manier simuleren, zonder risico op letsels. Bovendien kunnen de trainingen worden aangepast aan het niveau en de behoeften van elke gebruiker, wat de training persoonlijker en effectiever maakt. Daarnaast zorgt het interactieve karakter van VR voor meer motivatie en betrokkenheid, waardoor oudere personen de training langer volhouden.

Een extra voordeel is dat VR fysieke en cognitieve vaardigheden tegelijk kan trainen. Zo worden niet alleen evenwicht en beweging verbeterd, maar ook vaardigheden zoals aandacht, coördinatie en het nemen van snelle en passende beslissingen, die belangrijk zijn om valpartijen te voorkomen.

Hoe ziet een VR-interventie eruit?

In de praktijk maken studies gebruik van uiteenlopende VR-systemen, zoals Wii Fit, Wii Active en Xbox Kinect. De training bestaat vaak uit dynamische, spelgebaseerde activiteiten, zoals tennis, boksen, schaatsen en virtuele fitness, waarbij oudere personen hun houding regelmatig moeten aanpassen.

Dergelijke trainingen stimuleren zowel het statische als het dynamische evenwicht. Door de combinatie van visuele, motorische en cognitieve prikkels worden verschillende hersenprocessen aangesproken die essentieel zijn voor het behouden van stabiliteit.

Wat is het effect van virtual reality?

Onderzoek toont aan dat oudere personen die met VR trainen beter scoren op evenwichtstesten dan leeftijdsgenoten zonder VR-interventie. Opvallend is dat factoren zoals de setting (omgeving of context waarin de training wordt uitgevoerd, zoals thuis of in een zorginstelling) en de frequentie van de training weinig invloed lijken te hebben op de mate van bezorgdheid om te vallen. Bovendien wordt reeds na vijf weken VR-training een vermindering van deze bezorgdheid vastgesteld. Dit suggereert dat VR niet alleen fysieke voordelen biedt, maar ook het zelfvertrouwen kan versterken.

Deze verbeteringen helpen oudere personen om langer zelfstandig, mobiel en actief te blijven in het dagelijks leven. Omdat VR realistische situaties nabootst, leren oudere personen bovendien beter omgaan met dagelijkse valrisico’s. Daarmee lijkt VR een veelbelovende manier om de veiligheid en levenskwaliteit van oudere personen te ondersteunen.

Technologie binnen valpreventie: wat zeggen de richtlijnen?

Binnen de Vlaamse richtlijn ‘Valpreventie bij thuiswonende ouderen’, de Vlaamse richtlijn ‘Valpreventie in woonzorgcentra’, en de ‘World guidelines for Falls Prevention and Management for Older Adults’ wordt een onderscheid gemaakt tussen technologie die gericht is op het voorkomen van valpartijen en technologie die instaat voor de detectie ervan.

Technologieën zoals VR, kunnen valpreventie ondersteunen door trainingsprocessen te versterken, de therapietrouw te verhogen, en zo het risico op valpartijen verminderen. De meerwaarde van deze technologieën lijken vooral tot uiting te komen wanneer ze gecombineerd worden met bewegingsprogramma’s. Daarnaast kunnen ze de motivatie van oudere personen verhogen (Montero-Odasso et al., 2022). Toch adviseren (inter)nationale richtlijnen om voorzichtig te zijn met technologie als valpreventiestrategie. Innovatieve technologieën en zorgdomotica bieden mogelijkheden binnen de ouderenzorg, maar er is momenteel onvoldoende wetenschappelijk bewijs om deze systemen als alleenstaande interventie in te zetten (Milisen et al., 2017; NICE, 2025; Vlaeyen et al., 2025). Ook de meerwaarde voor het opsporen van een verhoogd valrisico is nog onvoldoende aangetoond (Vlaeyen et al., 2025).

De ‘NICE Falls: assessment and prevention in older people and in people 50 and over at higher risk’ beveelt virtual reality-interventies niet specifiek aan voor valpreventie. De nadruk ligt op evidence-based bewegingsprogramma’s en multifactoriële interventies. Hoewel virtual reality-trainingen conceptueel aansluiten bij bewegingsgerichte interventies, worden ze niet expliciet aanbevolen. Dit sluit aan bij de algemene lijn van de richtlijn om geen specifieke innovatieve technologieën aan te bevelen zolang het bewijs uit de dagelijkse praktijk beperkt is en er geen bewijs is dat ze beter zijn dan traditionele oefenprogramma's. Dit weerspiegelt de huidige onzekerheid over het effect op daadwerkelijke valpartijen.

Verder onderzoek naar e-health en zorgtechnologie blijft noodzakelijk. Zowel bijkomende studies als de ontwikkeling van nieuwe technologische toepassingen worden aangemoedigd om valpartijen en valgerelateerde letsels verder te helpen voorkomen (Milisen et al., 2017).

Conclusie

Hoewel de review van Saragih et al. positieve effecten rapporteert op balans, houdingscontrole en bezorgdheid om te vallen, blijven (inter)nationale richtlijnen en Cochrane reviews voorlopig terughoudend. De reden hiervoor is omdat verbeteringen in deze uitkomstmaten niet automatisch leiden tot een daling van het aantal valpartijen, en dat voor deze klinische uitkomst momenteel nog onvoldoende bewijs beschikbaar is. (Inter)nationale richtlijnen en Cochrane-reviews beschouwen VR dan ook niet als een standaardinterventie of vervanging van bestaande, bewezen programma’s, maar eerder als een aanvullende trainingsvorm binnen een breder, gepersonaliseerd en multifactorieel valpreventieprogramma.

Doordat VR-technologie nog relatief nieuw is en zich snel ontwikkelt, blijft verder onderzoek naar effectiviteit en veiligheid noodzakelijk voordat brede implementatie kan worden aanbevolen. Het is daarbij belangrijk om te bepalen welke vormen van VR het meest effectief zijn, onder welke omstandigheden ze best worden toegepast, en in welke mate ze bijdragen aan het verminderen van valpartijen. Deze inzichten kunnen zorgverleners ondersteunen bij het onderbouwd inzetten van VR, met als doel de veiligheid, zelfstandigheid en levenskwaliteit van oudere personen te verbeteren.

VR wordt momenteel nog niet standaard toegepast in de klinische praktijk, maar de huidige resultaten tonen duidelijk positieve effecten. Dit onderstreept het potentieel ervan als een veelbelovend domein, waarbij toekomstige ontwikkelingen naar verwachting een steeds belangrijkere rol zullen spelen binnen de ouderenzorg.

Bronnen

Milisen K., Leysens G., Vanaken D., Poels J., Vlaeyen E., Janssens E., Dejaeger E., Gielen E., Bautmans I., Balligand E., Adriaenssens J., Cambier D., Goemaere S., De Coninck L., Vandierendonck S., De Meester F., Van Acker R., Hamblok T., & Couneson B. (2017). Vlaamse richtlijn ‘Valpreventie bij thuiswonende ouderen’. www.valpreventie.be, Leuven & www.ebmpracticenet.be, Antwerpen.

Montero-Odasso, M., Van Der Velde, N., Martin, F. C., Petrovic, M., Tan, M. P., Ryg, J., Aguilar-Navarro, S., Alexander, N. B., Becker, C., Blain, H., Bourke, R., Cameron, I. D., Camicioli, R., Clemson, L., Close, J., Delbaere, K., Duan, L., Duque, G., Dyer, S. M., … The Task Force on Global Guidelines for Falls in Older Adults. (2022). World guidelines for falls prevention and management for older adults: a global initiative. Age And Ageing. https://doi.org/10.1093/ageing/afac205

NICE. (2025). Falls: assessment and prevention in older people and in people 50 and over at higher risk. NICE Guideline. https://www.nice.org.uk/guidance/ng249/resources/falls-assessment-and-prevention-in-older-people-and-in-people-50-and-over-at-higher-risk-pdf-66143964997573

Saragih, I. D., Chen, Y., Suarilah, I., Susanto, H., & Lee, B. (2025). Virtual Reality Intervention for Fall Prevention in Older Adults: A Meta‐Analysis. Journal Of Nursing Scholarship, 57(5), 759–775. https://doi.org/10.1111/jnu.70028

Sherrington, C., Fairhall, N. J., Wallbank, G. K., Tiedemann, A., Michaleff, Z. A., Howard, K., Clemson, L., Hopewell, S., & Lamb, S. E. (2019). Exercise for preventing falls in older people living in the community. Cochrane Database Of Systematic Reviews, 2019(1), CD012424. https://doi.org/10.1002/14651858.cd012424.pub2

Vlaeyen E. RN, PhD, Milisen K., PhD, Vandervelde S., Valy S., Poels J., Balligand E., Bautmans I., Belaen, G., Bergen, L., Bouckaert L., Buelens S., Cambier D., De Coninck L., Deneyer H., Gielen E., Goditiabois F., Goemaere S., Lafosse, A., Lipkens L., Meurrens J., Nieuwboer A., Sevenants S., Stouten A., Tessier J., Vyncke P., Walgraeve K. (2025). Vlaamse richtlijn “Valpreventie in woonzorgcentra”. www.valpreventie.be, Leuven & www.ebmpracticenet.be, Antwerpen