Nu inzetten op valpreventie: Nieuwe Vlaamse richtlijn in woonzorgcentra wijst de weg

Valincidenten zijn één van de meest voorkomende en ingrijpende problemen bij oudere personen in woonzorgcentra. Maar er is goed nieuws: met de recent vernieuwde Vlaamse richtlijn “Valpreventie in woonzorgcentra” hebben zorgprofessionals nu een sterker én praktischer instrument in handen om valincidenten en hun onderliggende risicofactoren aan te pakken.

Het Expertisecentrum Val- en fractuurpreventie Vlaanderen (EVV) heeft, met steun van het Departement Zorg en in samenwerking met de Werkgroep Ontwikkeling Richtlijnen Eerste Lijn (WOREL), een vernieuwde versie gepubliceerd van de richtlijn “Valpreventie in woonzorgcentra”.

Deze geüpdatete richtlijn werd ontwikkeld op basis van de meest recente wetenschappelijke inzichten en de noden van de praktijk. De richtlijn werd officieel goedgekeurd door CEBAM, het Belgisch Centrum voor Evidence-Based Medicine. Die erkenning bevestigt dat de richtlijn beantwoordt aan de hoogste kwaliteitscriteria op vlak van wetenschappelijke onderbouwing en methodologie.

De volledige richtlijn is beschikbaar via: www.valpreventie.be/richtlijn-woonzorgcentra

Waarom deze update?

De cijfers liegen er niet om: bewoners van woonzorgcentra vallen gemiddeld drie keer vaker dan thuiswonende leeftijdsgenoten. Met de toenemende vergrijzing en kwetsbaarheid stijgt dat risico alleen maar. Gelukkig toont onderzoek aan dat valpreventie écht werkt: met een gerichte aanpak kan het aantal valincidenten met 33% en het aantal herhaaldelijke vallen zelfs met 35% verminderd worden. De nieuwe richtlijn reikt woonzorgcentra hierover informatie en handige tools aan.

Wat is er nieuw?

De vernieuwde richtlijn bouwt voort op de bestaande basis, maar gaat inhoudelijk en praktisch een flinke stap verder. Ze vertaalt de meest recente wetenschappelijke inzichten naar de realiteit van de woonzorgcentra en biedt zorgprofessionals concrete handvaten om gericht, effectief én haalbaar aan de slag te gaan met valpreventie.

1. Geen screening meer – meteen naar evaluatie

Eén van de meest ingrijpende veranderingen is het overslaan van het screenen naar een verhoogd valrisico in woonzorgcentra. Waar voorheen eerst bepaald werd of een bewoner al dan niet een verhoogd valrisico had, vertrekt de nieuwe richtlijn van een duidelijk uitgangspunt: alle bewoners in een woonzorgcentrum zijn per definitie kwetsbaar en hebben een verhoogd valrisico.

Dat betekent dat zorgverleners voortaan onmiddellijk kunnen starten met het in kaart brengen van de aanwezige valrisicofactoren bij elke bewoner (multifactoriële evaluatie).

De multifactoriële valpreventieaanpak in woonzorgcentra bestaat aldus uit drie duidelijke stappen: multifactoriële evaluatie, multifactoriële interventies en follow-up.

2. Van 8 naar 15 valrisicofactoren

Een tweede grote vernieuwing is de uitbreiding van het aantal valrisicofactoren. Waar de vorige richtlijn voor woonzorgcentra werkte met acht risicofactoren (waaronder evenwicht, spierkracht, zicht en medicatie) zijn deze in de nieuwe versie zorgvuldig herbekeken, verder uitgewerkt én aangevuld met bijkomende risicofactoren. Deze uitbreiding is gebaseerd op recente wetenschappelijke evidentie, praktijkervaring en expert inzichten.

Enkele belangrijke aanvullingen zijn:

• Cardiovasculaire stoornissen, waaronder orthostatische hypotensie, wordt uitgebreider opgenomen.
• Neurologische aandoeningen zoals Parkinson worden expliciet benoemd als risicoverhogend.
• Fysieke fixatie wordt nu erkend als risicofactor voor vallen. De richtlijn benadrukt dat fixatie enkel als laatste optie en in uiterste nood mag worden overwogen, en bij voorkeur wordt vermeden en wanneer toch noodzakelijk zo snel als mogelijk wordt afgebouwd en stopgezet.
• Sedentaire levensstijl en fysieke inactiviteit komen als nieuwe valrisicofactor op de voorgrond, met aandacht voor het belang van bewegen binnen de mogelijkheden van de bewoner.

Bovendien zijn inzichten uit de richtlijn voor de thuissetting geïntegreerd. In die context werd reeds gewerkt met 12 valrisicofactoren. Een aantal daarvan zoals stemmings- en cognitieve stoornissen, pijn, voeding en laag vitamine D-gehalte zijn nu ook opgenomen in de richtlijn voor woonzorgcentra.

In totaal worden nu 15 valrisicofactoren onderscheiden. Niet alleen zijn er dus nieuwe bijgekomen, ook de bestaande acht factoren zijn herzien en geactualiseerd op basis van recente evidentie. Dit alles zorgt voor een meer genuanceerde, individuele en onderbouwde aanpak, die beter aansluit bij de complexiteit van de ouder wordende bewoner in een woonzorgcentrum.

3. Meer ondersteuning, meer impact

Tot slot biedt de vernieuwde richtlijn ook meer praktische ondersteuning. Per valrisicofactor zijn nieuwe materialen, meetinstrumenten en interventiemogelijkheden beschikbaar.

Deze combinatie van diepgang, actuele wetenschap en toepasbaarheid maakt van de vernieuwde richtlijn een krachtig fundament voor kwaliteitsvolle, veilige en persoonsgerichte zorg in woonzorgcentra.

Voor wie is deze richtlijn bedoeld?

Deze richtlijn is bedoeld voor alle professionals die betrokken zijn bij de zorg voor bewoners in woonzorgcentra: zorgkundigen, verpleegkundigen, kinesitherapeuten, ergotherapeuten, apothekers, maatschappelijk werkers, huisartsen en coördinerend en raadgevend artsen (CRA’s). Ook medewerkers zoals poetspersoneel, keukenmedewerkers en de technische dienst spelen een belangrijke rol, want valpreventie werkt het best wanneer het gedragen wordt door het hele team.

Daarnaast kunnen ook vrijwilligers, mantelzorgers, zorgraden, eerstelijnsactoren, lokale besturen, hogescholen, universiteiten en intermediaire organisaties (zoals eerstelijnszones, lokale dienstencentra en Gezondheidsmakers) bijdragen aan een breed gedragen aanpak. Valpreventie is teamwork en hoe meer mensen meedoen, hoe groter de impact voor elke bewoner.

Aan de slag met de nieuwe richtlijn?

Wil je in jouw woonzorgcentrum werk maken van valpreventie, maar weet je niet goed waar te beginnen? Je hoeft het niet alleen te doen. Dankzij het project ‘Procesbegeleiding voor preventie binnen Zorg en Welzijn’ stelt de Vlaamse overheid gratis opgeleide procesbegeleiders ter beschikking. Zij ondersteunen je team stap voor stap bij de implementatie van een val- en fractuurpreventiebeleid. Geen controle, wel begeleiding op maat, afgestemd op de visie en werking van jouw woonzorgcentrum.

Je kunt ook zelf het verschil maken. Wil je graag procesbegeleider val- en fractuurpreventie worden? Dat kan. Of je nu ondersteuning zoekt of zelf een actieve rol wil opnemen: alle info vind je op onze website.

Onlangs heeft het EVV, in samenwerking met haar partners en de Belgian Bone Club een consensusdocument ontwikkeld over fractuurpreventie bij personen met een verhoogd valrisico.

Webinar: Vlaamse richtlijn “Valpreventie in woonzorgcentra”

Wil je graag extra uitleg over de nieuwe richtlijn valpreventie, alsook toelichting over ons recent consensusdocument rond fractuurpreventie bij personen met verhoogd valrisico?

Noteer 16/10/2025 dan zeker al in je agenda!

Meer informatie vind je via www.valpreventie.be/richtlijn-woonzorgcentra  

Meer informatie

De volledige richtlijn is beschikbaar via: www.valpreventie.be/richtlijn-woonzorgcentra

Voor wie snel een overzicht wil krijgen van de inhoud, is er ook een verkorte versie beschikbaar op de website van CEBAM. Je vindt deze via: www.cebam.be.

Onlangs heeft het EVV, in samenwerking met haar partners en de Belgian Bone Club een consensusdocument ontwikkeld over fractuurpreventie bij personen met een verhoogd valrisico. Dit document kan je hier raadplegen.