Gezondheidsenquête 2023-2024: valincidenten bij ouderen opnieuw in de lift, maar hoopvolle initiatieven in de maak

Uit de nieuwste Gezondheidsenquête blijkt dat bijna één op de vier 65-plussers (23,5%) in het afgelopen jaar minstens één keer viel, gemiddeld 2,7 keer per persoon. Dat cijfer ligt opnieuw op het niveau van 2008, na een eerdere daling in 2018 (17,4%). Vooral vrouwen (26,5%) en 75-plussers (29,3%) lopen een verhoogd risico, net als ouderen met een lager opleidingsniveau.

Opvallend: de helft van de ouderen die vallen (50,3%) neemt geen maatregelen om nieuwe valpartijen te voorkomen, terwijl dat in 2018 maar 34,1% was. En ook al nemen steeds meer ouderen vitamine D of doen ze kracht- en evenwichtsoefeningen, toch krijgt nog altijd één op twee geen enkel advies na een val, vaak zelfs niet van de huisarts.

Valincidenten hebben ingrijpende gevolgen: van lichamelijke letsels en verlies van autonomie tot depressie en een verminderde levenskwaliteit. Door de vergrijzing neemt het probleem wereldwijd toe: jaarlijks sterven naar schatting wereldwijd 684.000 mensen door een val, en tientallen miljoenen hebben medische zorg nodig na een valpartij.

Nuancering en perspectief

Hoewel de cijfers verontrustend zijn, blijft het belangrijk om ze in een breder kader te plaatsen. Internationale studies, waaronder de recente review uitgevoerd door de Universiteit Gent, tonen dat het percentage ouderen dat minstens één keer valt al vijftig jaar relatief stabiel rond 30% ligt. De stijging in absolute aantallen wordt vooral verklaard door de toenemende vergrijzing.

Veelbelovende aanpak via BE-EMPOWERed

Naast monitoring en onderzoek wordt ook actief gezocht naar oplossingen. Binnen het Expertisecentrum Val- en fractuurpreventie Vlaanderen liep tussen 2023 en 2024 een pilootproject, gefinancierd door het Departement Zorg. In het doctoraatsonderzoek van Sara Vandervelde (KU Leuven, promotor prof. Koen Milisen) werd het innovatieve programma BE-EMPOWERed ontwikkeld en getest in vier eerstelijnszones.

Dit programma combineert een 7-weken groepsinterventie voor ouderen met workshops voor zorgverleners. De methodiek wordt via procesbegeleiders en een zesstappenplan systematisch ingebed in lokale dienstencentra. De resultaten zijn bijzonder positief: van de 188 deelnemers rapporteerde 49% een val in de 12 maanden vóór deelname, tegenover slechts 21% in de 12 maanden nadien, een afname met meer dan 50%! Ook fysieke kracht, evenwicht, mobiliteit, zelfvertrouwen en het bespreekbaar maken van vallen verbeterden duidelijk.

Conclusie

De gezondheidsenquête toont dat valincidenten een groeiend probleem vormen. Tegelijk maken innovatieve initiatieven zoals BE-EMPOWERed duidelijk dat valpreventie loont en een tastbare impact kan hebben op de levenskwaliteit van ouderen.