Gratis Procesbegeleiding Valpreventie in Lokale Dienstencentra

Actief ouder worden met BE-EMPOWERed

Wil je als lokaal dienstencentrum actief bijdragen aan de gezondheid en zelfredzaamheid van oudere personen?

Met het project Procesbegeleiding voor preventie binnen Zorg en Welzijn (gefinancierd door de Vlaamse overheid) en BE-EMPOWERed krijg je gratis procesbegeleiding om een effectief en duurzaam valpreventiebeleid uit te bouwen.

Want wist je dat ...

Ongeveer 24 tot 40% van de thuiswonende oudere personen jaarlijks valt, waarvan 21 tot 45% herhaaldelijk.
Eén keer vallen de kansen om nog een keer te vallen verdubbelt.
1 op 5 valpartijen gepaard gaat met ernstige verwondingen zoals breuken en hoofdtrauma.
Elk jaar er wereldwijd 648.000 personen sterven ten gevolge van een val.
Valpartijen wereldwijd de tweede belangrijkste oorzaak zijn voor sterfte ten gevolge van een onopzettelijk letsel.
Er een sterke relatie is tussen valpartijen en een opname in een woonzorgcentrum.

Voorkomen is beter dan genezen

Met de vergrijzing stijgt het aantal valpartijen verder, maar gelukkig kunnen er veel voorkomen worden. Wetenschappelijk onderzoek toont aan dat een geïntegreerde aanpak het valrisico met 20 à 50% kan verminderen.

BE-EMPOWERed maakt deze effectieve aanpak haalbaar in de praktijk. Na een succesvolle pilootfase in vier eerstelijnszones evolueert dit nu tot een duurzaam implementatietraject voor lokale dienstencentra. Met gratis en gerichte procesbegeleiding, praktische tools en een sterk onderbouwde methodiek helpt BE-EMPOWERed lokale dienstencentra om een valpreventiebeleid echt te verankeren — en oudere personen om sterker, veiliger en met meer vertrouwen in het leven te staan.

Samen werken aan valpreventie

Tijdens een periode van minstens één jaar word je als lokaal dienstencentrum begeleid door een procesbegeleider van het Expertisecentrum Val- en Fractuurpreventie Vlaanderen (EVV), met in totaal 106 gratis contacturen. Samen doorloop je het volledige implementatieplan: van het samenstellen van het valpreventieteam en een analyse van het huidige beleid, tot gerichte acties op maat om valpartijen en breuken te voorkomen. Het proces wordt continu opgevolgd en bijgestuurd, zodat verbeteringen concreet zichtbaar worden in de dagelijkse praktijk. Door medewerkers, bezoekers, oudere personen en partners actief te betrekken, groeit het draagvlak en worden de veranderingen blijvend verankerd.

Als lokaal dienstencentrum ontvang je advies op maat, en betrekken we de Eerstelijnszone, Gezondheidsmakers en het lokaal bestuur bij het valpreventieteam. Zo bekijken we gezamenlijk hoe het valpreventiebeleid duurzaam kan worden geïntegreerd en verankerd in de werking van het centrum.

Binnen dit traject leiden we twee medewerkers van het lokaal dienstencentrum gratis op tot groepsleider en instructeur van de gekende valpreventieprogramma’s 'Bewust krachtig (be)staan' en 'VL-Otago'. Samen bekijken we met hulp van het implementatieplan hoe deze programma’s kunnen worden aangeboden binnen de bestaande middelen van het centrum. Daarnaast organiseren we workshops voor zorgverleners uit de buurt en werken we samen aan de jaarlijkse bewustmakingscampagne 'Week van de Valpreventie'.

Groepsprogramma ‘Bewust krachtig (be)staan’

Bewust krachtig (be)staan is een uniek groepsprogramma voor thuiswonende oudere personen, gebaseerd op het bewezen Australisch Stepping On-programma. In een warme en actieve leeromgeving vergroten deelnemers hun zelfvertrouwen, leren ze valrisico’s herkennen én aanpakken, en zetten ze stap voor stap duurzame gedragsverandering in gang.

Het programma loopt over zeven weken, met wekelijkse sessies van twee uur in het lokaal dienstencentrum. In groepen van 12 tot 14 deelnemers wisselen oudere personen ervaringen uit, oefenen ze samen, en verdiepen ze zich in thema’s zoals evenwicht, spierkracht, veilig bewegen, schoeisel, medicatie en de eigen woonomgeving. De sessies worden begeleid door een groepsleider die hiervoor specifiek is opgeleid door het Expertisecentrum, zodat de kwaliteit, veiligheid en inhoudelijke diepgang van het programma gegarandeerd zijn. Daarnaast nodigen we lokale gastsprekers uit, zoals een apotheker, ergotherapeut of kinesitherapeut, die hun expertise delen en praktische adviezen meegeven.

De groepsleider stimuleert elke deelnemer om persoonlijke doelen te formuleren en concrete acties te ondernemen. Met geïntegreerde elementen uit het VL-Otago oefenprogramma versterken deelnemers hun balans en kracht. Na afloop volgen twee terugkommomenten om vooruitgang vast te houden en nieuwe stappen te zetten.

Het resultaat? Meer zelfeffectiviteit, meer vertrouwen, meer regie — en vooral: veiliger en krachtiger blijven staan in het dagelijks leven.

VL-Otago oefenprogramma

Het VL-Otago oefenprogramma is een op maat gemaakt oefenprogramma voor thuiswonende oudere personen, gericht op spierkracht, evenwicht en wandelen. Het wordt in groepen van 12 deelnemers aangeboden in een lokaal dienstencentrum, gecombineerd met oefeningen die deelnemers zelfstandig thuis uitvoeren.

Gedurende minimaal 12 weken begeleidt een erkende VL-Otago instructeur de deelnemers via wekelijkse sessies, persoonlijke thuisoefenplannen en vaste testmomenten. Het programma helpt oudere personen actief te blijven, zelfstandig dagelijkse taken uit te voeren en zo lang mogelijk thuis te wonen.

Het VL-Otago oefenprogramma is geschikt voor oudere personen die zelfstandig kunnen opstaan uit een stoel en instructies kunnen volgen, en die minstens één van de volgende criteria hebben: eerder gevallen, bezorgdheid om te vallen of verminderd evenwicht/spierkracht.

Professionele zorgverleners of paramedici die door het Expertisecentrum zijn opgeleid begeleiden het traject, ondersteund door een procesbegeleider en praktische tools, zodat valpreventie duurzaam wordt ingebed in de dagelijkse praktijk.

Workshops voor professionele zorgverleners

BE-EMPOWERed versterkt de kennis en vaardigheden van professionele zorgverleners rond valpreventie bij oudere personen in samenwerking met het lokaal dienstencentrum. Via digitale en fysieke workshops leren ze over multifactoriële interventies, doorverwijzing, terugbetaling en motiverende gespreksvoering.

Daarnaast ondersteunt een nieuw Medisch-Farmaceutisch Overleg (MFO) programma valpreventie de samenwerking tussen huisartsen en apothekers. Deze geïntegreerde aanpak geeft zorgverleners praktische handvatten en maakt het voor ouderen makkelijker om de juiste ondersteuning en interventies te vinden.

Implementatieplan voor lokale dienstencentra

Het implementatieplan ondersteunt lokale dienstencentra bij het opzetten van een duurzaam beleid rond valpreventie voor oudere personen. Samen met een procesbegeleider doorlopen de centra het plan en krijgen ze begeleiding bij het ontwikkelen van een visie, het organiseren van acties en het verankeren van valpreventie in de dagelijkse werking.

Het traject omvat een totaal van 106 uur verspreid over minstens 1 jaar, zodat zowel beleidsmatige verankering als praktische uitvoering voldoende tijd krijgen. Zo krijgen lokale dienstencentra de kennis, tools en ondersteuning om valpreventie structureel en effectief te implementeren en oudere personen optimaal te ondersteunen.

Lees hier het implementatieplan

Wat bereikt het lokaal dienstencentrum met BE-EMPOWERed?

Wanneer het implementatieplan is doorlopen en het valpreventiebeleid stevig verankerd is, kan het centrum met trots het volgende bereiken:

Het centrum heeft een sterke, gedragen visie en beleid rond valpreventie voor oudere personen.
De groepsprogramma's zijn volledig geïntegreerd in de werking en worden regelmatig georganiseerd, zodat oudere personen actief blijven en samen plezier beleven.
De workshops voor professionele zorgverleners vinden jaarlijks plaats, waardoor het team steeds up-to-date blijft en zelfvertrouwen krijgt in valpreventie.
Het centrum neemt jaarlijks deel aan de bewustmakingscampagne 'Week van de Valpreventie', om oudere personen en hun omgeving te inspireren en te betrekken.

Wat moet het lokaal dienstencentrum weten alvorens te starten?

Generieke deelnamevoorwaarden

De voorziening situeert zich in Vlaanderen of de voorziening valt onder de bevoegdheid van de Vlaamse overheid.
De voorziening neemt deel voor slechts 1 thema tegelijkertijd.
De voorziening gaat een engagement aan voor minimum 2 jaar voor WZC en minimum 1 jaar voor LDC (met eventueel een bijkomend jaar voor verankering).
Bereid om vorming te organiseren/ financieren voor alle medewerkers.
Thema-coördinator vrijstellen (% VTE verschilt per thema of per stap uit de preventiemethodiek).
Preventie dient binnen het kwaliteitsbeleid van de voorziening opgenomen te worden.
Samenwerkingsovereenkomst voorziening – partnerorganisatie en projecthouder ondertekenen.
Evaluatie-indicatoren: als er bijkomende registratie nodig is dan worden deze evaluatie-indicatoren opgenomen in de themaspecifieke toelatingsvoorwaarden van de voorziening (bv.: voortdurende registratie).

Themaspecifieke deelnamevoorwaarden

De voorziening:
- Implementeert het gezamenlijk opgestelde valpreventiebeleid, dat minstens de volgende componenten bevat:
  - uitvoering van het groepsprogramma ‘Bewust krachtig (be)staan';
  - uitvoering van het VL-Otago oefenprogramma in groep;
  - organisatie – samen met de betrokken eerstelijnszone – van workshops voor zorgverleners en/of een medisch-farmaceutisch overleg (MFO) programma valpreventie;
  - deelname aan de bewustmakingscampagne ‘Week van de Valpreventie’.
- Stelt een interne valpreventiecoördinator aan en vrij voor minimaal 10%, zodat deze persoon het volledige implementatieplan kan doorlopen: van het samenstellen van het valpreventieteam en het analyseren van het huidige beleid, tot het uitvoeren van gerichte acties op maat om valpartijen en breuken te voorkomen.
- Richt een valpreventieteam op, bestaande uit gemotiveerde medewerkers en minstens vertegenwoordigers van:
  - de gezondheidsmakers/Gezond in Brussel;
  - de lokale besturen;
  - een stafmedewerker van de eerstelijnszone waarin de voorziening zich bevindt.
- Rapporteert jaarlijks aan het EVV over:
  - de participatiegraad van oudere personen aan de groepsprogramma’s;
  - de bereikbaarheid en impact van de workshops voor zorgverleners;
  - het bereik van acties in het kader van de Week van de Valpreventie.
- Voorziet twee medewerkers die opgeleid kunnen worden tot groepsleider en instructeur, en die minimaal - verspreid over een periode van twee jaar - het volgende uitvoert:
  - twee reeksen van het groepsprogramma ‘Bewust krachtig (be)staan’;
  - twee reeksen van het VL-Otago oefenprogramma.
- Neemt valpreventie op als beleidsdoelstelling in het eigen meerjarenplan.
- Zoekt actief naar mogelijkheden om beide groepsprogramma’s structureel te verankeren in de dagelijkse zorg, ook na afloop van het project.

Grijp je kans!

Valpartijen kunnen het leven van een thuiswonende oudere personen ingrijpend veranderen, met ernstige gevolgen zoals breuken, ziekenhuisopnames en verlies van zelfstandigheid. Met BE-EMPOWERed kunnen lokale dienstencentra hier effectief op inspelen. Het groepsgerichte programma versterkt niet alleen de deelnemers individueel, maar creëert ook een gevoel van verbondenheid en steun.

Dit is jouw unieke kans om als lokaal dienstencentrum een bewezen, wetenschappelijk onderbouwd valpreventiebeleid uit te rollen, oudere personen te empoweren en duurzame gezondheidswinst te realiseren – dichtbij de mensen, in jouw eigen centrum.

Wees er snel bij en schrijf je hier in vanaf 5 januari 2026!

Wetenschappelijke onderbouwing & ontwikkeling van BE-EMPOWERed

BE-EMPOWERed werd ontwikkeld via twee systematische literatuurstudies, een kwalitatieve studie en het implementatiekader 'Intervention Mapping' werden de belangrijkste determinanten en strategieën in kaart gebracht. In co-productie met een eerstelijnszone ontstond een op maat gemaakt programma (BE-EMPOWRed) met een groepsaanbod voor oudere personen, workshops voor zorgverleners en een gestructureerd implementatieplan en procesbegeleiding. De evaluatie in vier eerstelijnszones toont zeer positieve resultaten: 19 groepsprogramma’s bereikten 188 oudere personen met een opkomst van 86–96% en slechts 5% uitval. Deelnemers verbeterden significant in fysieke activiteit, valpreventiegedrag, balans, kracht en mobiliteit, wat leidde tot 50% minder vallers. Oudere personen rapporteerden meer kennis, bewustwording en praktische gedragsveranderingen, terwijl zorgverleners en organisaties BE-EMPOWERed haalbaar en waardevol vonden.