Vraag van de maand

Elke maand zetten we op deze pagina een specifieke vraag in de kijker.

Februari 2019

Is er een verband tussen slaapstoornissen en vallen?

Ongeveer de helft van de thuiswonende ouderen vertonen chronische slaapstoornissen gaande van sporadisch tot dagelijks. (1,2) Slaapstoornissen worden omschreven als inslaapmoeilijkheden, doorslaapproblemen, slaperigheid overdag en slechte kwaliteit van slapen. (2)

We slapen ongeveer een derde van ons leven. Voldoende slaap is dan ook zeer belangrijk voor onze fysieke en mentale gezondheid. Verschillende studies hebben een teveel of een tekort aan slaap reeds geassocieerd met diabetes type II, bepaalde soorten kanker (zoals dikkedarmkanker) en overlijden. (2–5) Daarnaast worden slaapstoornissen geassocieerd met verminderde aandacht, geheugen- en concentratieproblemen, verminderd fysiek functioneren en vertraagde reactietijd. (6–8) Deze factoren kunnen op hun beurt het risico op vallen vergroten. Insomnia of slapeloosheid kan eveneens het risico op vallen verhogen door nachtelijke activiteit in het donker. (2)

Vanuit de literatuur bestaat er tot op heden enige onduidelijkheid betreffende de relatie tussen slaapstoornissen en vallen bij ouderen. Dit voornamelijk vanwege methodologische beperkingen en verschillen tussen studies.

Een recente systematische literatuurstudie onderzocht de relatie tussen slaapstoornissen en het risico op vallen bij thuiswonende ouderen (ouder dan 75 jaar). Hieruit blijkt dat nachtelijke slaapproblemen, en vooral te weinig (minder dan 5u) en te veel (meer dan 9u) slaap het risico op vallen vergroten. Daarnaast is er een verband met slaapduur en ‘dutjes’ overdag. Zo gaan mensen die ’s nachts minder lang slapen, overdag langer dutten. Overdag dutten wordt dan weer geassocieerd met een verhoogd risico op vallen. Verder brengen ook slaapstoornissen zoals slaapapneu (ademstilstand tijdens de slaap) en restless legs syndroom (onbedwingbare drang om de benen te bewegen omdat er een vervelend gevoel is in de benen tijdens stiltzitten of liggen) een verhoogd risico op vallen met zich mee. (2)

Een andere systematische literatuurstudie onderzocht de relatie tussen slaapduur en vallen. (10) Deze literatuurstudie en meta-analyse geeft net zoals de andere literatuurstudie (2) aan dat te weinig (minder dan 7u) en te veel (meer dan 8u) slaap geassocieerd worden met vallen. De literatuurstudie toont eveneens aan dat er een verminderd risico is op vallen als je 7 tot 8 uur per nacht slaapt. (10)

Door de methodologische beperkingen en verschillen tussen de studies besproken in beide literatuurstudies dienen de resultaten met enige voorzichtigheid te worden geïnterpreteerd. Niettegenstaande is een goede slaaphygiëne belangrijk in het kader van valpreventie. (2,10) Hierbij dient voldoende aandacht te gaan naar een niet-medicamenteuze aanpak (zie kader ‘tips voor een goede slaap’). Het gebruik van slaapmiddelen wordt niet aanbevolen. Slaapmiddelen geven bij ouderen immers vaak neveneffecten zoals sufheid, slappe spieren en concentratieproblemen. Deze neveneffecten verhogen op hun beurt dan weer het valrisico. (11)


Tips voor een goede slaap

  • Vermijd lezen of tv kijken in bed.
  • Ga dagelijks op hetzelfde uur slapen en sta op hetzelfde uur op.
  • Doe ontspanningsoefeningen of neem een bad voor het slapen gaan.
  • Beweeg overdag zoveel als mogelijk.
  • Kom zoveel mogelijk buiten. Buitenlucht en daglicht zorgen ervoor dat je interne klok stabiel blijft.
  • Vermijd het gebruik van nicotine, cafeïne (bv. koffie, thee of cola) en alcohol. Die hebben een negatief effect op de kwaliteit van uw slaap.
  • Zowel honger als een volle maag kunnen de slaap verstoren. Zware maaltijden vermijdt u best vóór het slapengaan, terwijl een lichte hap de slaap kan bevorderen.

Kan u niet slapen omdat u angstig bent?

  • Probeer ontspanningsoefeningen zoals yoga, massage, meditatie of tai chi. Die kunnen alledaagse stress en uw angst(en) verminderen. Contacteer uw gemeente voor informatie over het lokale aanbod.
  • Indien nodig, kan u bijkomend beroep doen op een psycholoog. Dit is een goede manier om met stressvolle situaties te leren omgaan en te praten over wat u angstig maakt.

Uit de brochure: Van slaappillen kan je vallen.


Referenties

1.      UZ Gent. Slaapstoornissen [Internet]. 2018 [cited 2019 Aug 15]. Available from: https://www.uzgent.be/nl/zorgaanbod/mdspecialismen/Longziekten/Gentse Universitaire Slaapkliniek/Paginas/Slaapstoornissen.aspx

2.      Min Y, Slattum PW. Poor Sleep and Risk of Falls in Community-Dwelling Older Adults: A Systematic Review. J Appl Gerontol [Internet]. 2018;37(9):1059–84. Available from: https://doi.org/10.1177/0733464816681149

3.      Aurora RN, Kim JS, Crainiceanu C, Punjabi NM. Habitual Sleep Duration and All-Cause Mortality in a General Community. Sleep. 2016;(39):1903–9.

4.      Ferrie JE, Kivimaki M, Akbaraly TN, Tabak A, Abell J, Smith GD, et al. Change in sleep duration and type 2 diabetes: The whitehall II study. Diabetes Care. 2015;38(8):1467–72.

5.      Strand LB, Tsai MK, Gunnell D, Janszky I, Wen CP, Chang S Sen. Sleep duration, sleep quality and coronary heart disease mortality. Int J Cardiol [Internet]. 2016;223:534–5. Available from: http://dx.doi.org/10.1016/j.ijcard.2016.08.119

6.      Zhang X, Giovannucci EL, Wu K, Gao X, Hu F, Ogino S, et al. Associations of Self-Reported Sleep Duration and Snoring with Colorectal Cancer Risk in Men and Women. Sleep [Internet]. 2013;36(5):681–8. Available from: https://academic.oup.com/sleep/article-lookup/doi/10.5665/sleep.2626

7.      Helbig AK, Döring A, Heier M, Emeny RT, Zimmermann AK, Autenrieth CS, et al. Association between sleep disturbances and falls among the elderly: Results from the german cooperative health research in the region of augsburg-age study. Sleep Med [Internet]. 2013;14(12):1356–63. Available from: http://dx.doi.org/10.1016/j.sleep.2013.09.004

8.      Kim SY, Kim SG, Sim S, Park B, Choi HG. Excessive sleep and lack of sleep are associated with slips and falls in the adult korean population a population-based cross-sectional study. Med (United States). 2016;95(4):1–8.

9.      Kuo HK, Yang CCH, Yu YH, Tsai KT, Chen CY. Gender-specific association between self-reported sleep duration and falls in high-functioning older adults. Journals Gerontol - Ser A Biol Sci Med Sci. 2010;65(2):190–6.

10.    Wu L, Sun D. Sleep duration and falls: a systemic review and meta-analysis of observational studies. J Sleep Res. 2017;26(3):293–301.

11.    Woolcott JC, Richardson KJ, Wiens MO, Patel B, Marin J, Khan KM, et al. Meta-analysis of the impact of 9 medication classes on falls in elderly persons. Arch Intern Med [Internet]. 2009;169(21):1952–60.

Januari 2019

Is er een verband tussen alcoholgebruik en vallen?


December 2018

Wat is het project 'Procesbegeleiding Preventie in Zorg en Welzijn'?


November 2018

Hoe valpreventie implementeren in Vlaamse Woonzorgcentra? 


Oktober 2018

Zijn heupbeschermers aan te raden in het kader van valpreventie?


September 2018

Mag een zorgkundige een valregistratie uitvoeren? 


Juli 2018

Verhogen opioïden het valrisico?


Juni 2018

CKO en de F-pathologie: wat betekent dit?


Mei 2018

Wat is een gezondheidswandeling?


April 2018

Hoe blijf ik veilig in beweging?


Maart 2018

Kan ik mij nog inschrijven voor de opleiding ‘Expert valpreventie bij ouderen’ (editie 2018)?


Februari 2018

Bij welk Logo kan ik terecht voor het bestellen of ontlenen van materialen rond Valpreventie?


Januari 2018

Waar en wanneer vallen de meeste ouderen?


December 2017

Wat kan ik zelf doen aan valpreventie?


November 2017

Waarom en hoe werd de richtlijn ‘Valpreventie bij thuiswonende ouderen: Praktijkrichtlijn voor Vlaanderen’ uit 2010 geüpdatet?


Oktober 2017

Waarom is valangst een belangrijke valrisicofactor?


September 2017

Hoe als zorgkundige of verpleegkundige aan valpreventie doen bij oudere bewoners?


Augustus 2017

Biedt het EVV Franstalig materiaal aan? 


Juli 2017

Waarom en wanneer wordt een val geregistreerd in een WZC?


Juni 2017

Hoe kan ik als mantelzorger aan valpreventie doen?


Mei 2017

Ik heb materiaal besteld via het bestelformulier op de website, maar kreeg hierop nog geen antwoord.


April 2017

Waarom is bewegen zo belangrijk?


Maart 2017

Hoe kan ik mijn organisatie in de kijker zetten tijdens de Week van de Valpreventie 2017?

 

Februari 2017

Welke kwaliteitsindicatoren zijn er in Vlaanderen voorhanden in het kader van valproblematiek bij ouderen?

 

Januari 2017

Is er een verband tussen alcohol en vallen?

 

December 2016

Is het gebruik van antislip sokken aan te raden?

 

November 2016

Vormt pijn een potentiële valrisicofactor?

 

Oktober 2016

Is het gebruik van fysieke fixatie een methode voor valpreventie?

 

September 2016

Waar vind ik inspirerende voorbeelden om binnen mijn organisatie aan de slag te gaan met valpreventie?

 

Juli 2016

Op welke manier kan de lineaire E-test gebruikt worden om het valrisico bij ouderen te evalueren?

 

Juni 2016

Vanaf wanneer spreken we van polyfarmacie i.h.k.v. valproblematiek?

 

Mei 2016

Is de praktijkrichtlijn ‘Valpreventie bij thuiswonende ouderen in Vlaanderen’ en ‘Valpreventie in Woonzorgcentra, Praktijkrichtlijn voor Vlaanderen’ ook toepasbaar op ouderen met cognitieve stoornissen/dementie?

 

April 2016

Alles wat je moet weten over het bestellen van materialen en/of het ontlenen van activiteiten!

 

Maart 2016

Ik maak een eindwerk rond valpreventie, kan het EVV mij helpen?

 

Februari 2016

Wat wordt er nu juist verstaan onder een val?

 

Januari 2016

Versterkt extra calcium de botten?